Ampibyan

Tikang ha Wikipedia
Laktaw ngadto ha: paglayag, bilnga
Spea hammondii 1.jpg
Amphibia
Siyentipiko nga pagklasipika
Ginhadi-an: Animalia
Phylum: Chordata
Klase: Amphibia
Binomial nga ngaran
Amphibia


Amphibia (Amphibia)[1] in uska classis han Chordata. An Amphibia in nahilalakip ha phylum nga Chordata, ngan regnum nga Animalia.[1] An classis nga Amphibia naglalakip hin 6439 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life[1]. An ampibyan in may mahagkot nga dugo nga mga hayop, nga kun bata pa aada ha tubig nahinga, ngan kun gurang na nahinga hit hangin.

Ebolusyon[igliwat | edit source]

An una na dako na grupo san mga ampibyan nadevelop sadton Devonian period, mga 370 milyon katuig an nakalabay, gikan san mga lobe-finned fish pareho san yana na coelacanth ngan lungfish,[2] na gintubuan sin mga multi-jointed mali-tiil na paripik na may kuramoy ngan ginagamit nira pagkamang sa ilarum sa dagat. May mga isda na nagkamay'ada primitibo na baga para makabulig sa kanra pagginhawa sa hangin sa mga Devonian swamps na kulang sin oxygen. Ginamit liwat nira an kanra makusog na parikpik pagbutwa sa tubig ngan pagtungtong sa mamara na tuna. Sa kadayunan, an kanra tul'anan na parikpik nag-evolve para magin siki ngan nagin ninuno san natanan na tetrapod, kaupod na an mga moderno na ampibyan, reptilya, katamsihan, ngan mammal. Bisan kun nakakamang sira sa mamara na tuna, kadam'an sini na mga prehistoric na tetrapodomorph na kaisdaan naistar pa gihapon sa tubig. Nagtikang madevelop an kanra baga, pero naginhawa pa gihapon gamit an ira hasang.[3]

An sayo san mga nauna na mga primitibo na ampibyan amo an Ichthyostega. May'ada in irong ngan mas efficiente na baga. May'ada ini upat na magtibay na tiil, may liog, may ikog na may parikpik ngan bungo na pareho san lobe-finned na isda, an Eusthenopteron.[2] Nag-evolve an mga ampibyan para makagawas sa tubig sin mas hilaba na panahon. Nag-improve an kanra mga baga ngan nagbug'at ngan nagrig'on an kanra maga tul'an.

Klasipikasyon[igliwat | edit source]

Sakop sa class Amphibia an natanan na tetrapod vertebrates na diri amniotes. Binabahin an ampibya sa tulo na subclasses, duha sini an extinct:

   Subclass Labyrinthodontia† (damo na Paleozoic ngan Mesozoic na grupo)
   Subclass Lepospondyli† (dito na Paleozoic na grupo, danay sakob an Labyrinthodontia)
   Subclass Lissamphibia (natanan na moderno na ampibyan, sakob an katsapa, salamanders, ngan caecilians)
       Order Anura (mga katsapa): tikang sa Jurassic tubtob yana —6,200 na species sa 53 na pamilya
       Order Caudata or Urodela (salamanders, newts): tikang sa Jurassic tubtob yana —652 na species sa 9 na pamilya
       Order Gymnophiona or Apoda (caecilians): tikang sa Jurassic tubtob yana —192 na species sa 10 na pamilya


An kadamo sa species sa kada grupo na depende sa taxonomic classification na ginsusunod. An duha na pinakakomon na sistema amo an klasipkasyon na gin sunod sa website AmphibiaWeb, University of California (Berkeley) ngan an klasipikasyon san herpetologist na si Darrel Frost ngan an American Museum of Natural History


An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life[1]:

Chordata 
 amphibia 

Anura



Caudata



Gymnophiona




Actinopterygii



Appendicularia



Ascidiacea



Aves



Cephalaspidomorphi



Cephalochordata



Elasmobranchii



Holocephali



Mammalia



Myxini



Reptilia



Sarcopterygii



Thaliacea




Mga kasarigan[igliwat | edit source]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.) (2011). Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.. Species 2000: Reading, UK.. Ginkità dida han 24 september 2012.
  2. 2.0 2.1 Evolution of amphibians. University of Waikato: Plant and animal evolution. Ginkità dida han September 30, 2012.
  3. Carroll, Robert L.; Hallam, Anthony (Ed.) (1977). Patterns of Evolution, as Illustrated by the Fossil Record. Elsevier. pp. 405–420. ISBN 978-0-444-41142-6. http://books.google.com/?id=q7GjDIyyWegC&pg=PA405&dq=Amphibian+evolution#v=onepage&q=Amphibian%20evolution&f=false.


Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]