Afonso I han Portugal

Tikang ha Wikipedia
Laktaw ngadto ha: paglayag, bilnga
Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Afonso I
D. Afonso Henriques - Compendio de crónicas de reyes (Biblioteca Nacional de España).png
Hi Hadi Afonso dida han Compendio de crónicas de reyes del Antiguo Testamento, gentiles, cónsules y emperadores romanos, reyes godos y de los reinos de Castilla, Aragón, Navarra y Portugal (c. 1312–25)
Hadi han Portugal
Paghadì 26 Hulyo 1139 – 6 Disyembre 1185
Pag-aklamar 26 Hulyo 1139
Nagsunod Sancho I
Konde han Portugal
Paghadì 24 June 1128 – 25 Hulyo 1139
Nag-uná Teresa
Natawo Ginkakadelito: 1106, 1109 o 1111
Ginkakadelito: Coimbra, Guimarães o Viseu, Portugal; Tierra de Campos o Sahagún, León
Namatay 6 Disyembre 1185 (pangidaron 73–79)
Coimbra, Portugal
Paglubong Monasteryo han Santa Cruz, Coimbra, Portugal
Inasaw-an Mafalda han Saboya
Anak
upod hin iba ...
Urraca, Reyna han León
Sancho I, Hadi han Portugal
Teresa, Kondesa han Flandes
Panimalay Borgonya
Amay Enrique, Konde han Portugal
Iroy Teresa, Kondesa han Portugal
Relihiyon Katolisismo Romano

Hi Alfonso I o kun ha Pinortuges Afonso I[lower-alpha 1] (Europeo nga Pinortuges: [ɐˈfõsu]; 1106 / 25 Hulyo 1109 / Agosto 1109 / 1111 – 6 Disyembre 1185), nga gin-agnayan "an/nga Malupigon" (Pinortuges: O Conquistador), "an/nga Nagtúkod" (O Fundador) o "an/nga Harangdon" (O Grande) han Portuges, ngan El-Bortukali [ha Inarabo البرتقالي] ("an/nga Portuges") ngan Ibn-Arrink [ha Inarabo ابن الرَّنك o kundi man ابن الرَنْق] ("anak ni Enrique", "Enriquez", "Henriques") han mga Moro nga iya gin-awayan, amo an syahan nga Hadi han Portugal. Kilalado gihapon hiyá ha ngaran nga Alfonso Enriquez o kun ha Pinortuges, Afonso Henriques. Nakuha niya an paglugaríng han salatan nga bahin han Ginhadian han Galicia, an Kondado han Portugal, tikang han namumuno han Galicia, an Hadi han León, han 1139, nga diin nagtukod hiya hin bag-o nga ginhadian ngan gindoble an kahaluag hini upod han Reconquista, usá nga panuyo nga iya ginsunod tubtub han iya kamatay han 1185, katapos hin kap-atan-kag-unom ka tuig hin mga gera o pan-gubat patok han mga Moro.

Tikang ha pagkatawo tubtub han rebelyon: an pagkabata ni Afonso[igliwat | Igliwat an wikitext]

Hi Afonso amo an anak nira Enrique han Borgonya ngan Teresa, an anak ha gawas ni Hadi Alfonso VI han León ngan Castilla ngan han iya kapadis nga hi Jimena Núñez de Lara.[1][2][3]. Sumala han Crónica de Portugal de 1419, ni Fernão Lopes, an magigin hadi nga Portuges natawo ha Guimarães, nga hadto nga panahon amo an pinaka-importante nga sentro hin politika han iya mga kag-anak. Ginkarawat ini han kadam'an ha pag-iskolar nga Portuges tubtub han pagproner han 1990 ni Torquato de Sousa Soares nga an Coimbra, an sentro han kondado han Coimbra ngan usá gihapon nga sentro han kan Afonso mga ginikanan, nga amo an lugar nga iya natawhan, nga nagdangat hin dako nga kasina ha Guimarães ngan hin polémico nga barubalyo han hiní nga historyador ngan ni José Hermano Saraiva. Ha urhe nagproponer hi Almeida Fernandes nga Viseu an lugar nga natawhan ni Afonso nga ginbase niya didâ han Chronica Gothorum, nga nagsiring nga natawo hi Afonso han 1109. Iní nga posisyon ginsunod ni José Mattoso han iya biograpiya han hadì.[4] Hi Abel Estefânio nagsuhestyon hin lain nga petsa ngan thesis, nga diin nagproponer hiyá nga 1106 an pitsa han pagkatawo ngan an rehiyon han Tierra de Campos o bisan pa man Sahagún nga posible nga mga lugar nga nataw'han nga ginbase han mga nasabtan nga mga itineraryo han mga konde Enrique ngan Teresa.[5][6]

Naghadî hin dugtong an magpadis nga konde ngan kondesa han Portugal kutub han kamatay ni Enrique han 22 Mayo 1112 han paglikus han Astorga,[7] ngan katapos hiní nag-usaan paghadì hi Teresa.[8]

Waray masabtan kun hin-o an magturutdo ni Afonso. Mga urhe nga mga tradisyon, nga posible nagtikáng kan João Soares Coelho (usá nga bastardo nga tulín ni Egas Moniz hin linyea nga binabaye) han mga butnga-nga-ika-13 nga gatostuig ngan ginpahilawig hin mga urhe nga mga susumaton sugad han Crónica de Portugal de 1419, nagsiríng nga an magturutdo hi Egas Moniz de Ribadouro, posible upod hin bulig hin mga ginyakan nga mga paghinumdom nga nagpahanungod han magturutdo han panimalay han Ribadouto. Bisan pa man, mga kontemporaneo nga dokumento, nga tikang han kansilyeriya ni Afonso han iya mga syahan nga tuig nga konde han Portucale, nagpapakita sumala kan José Mattoso nga an posible nga magturutdo ni Afonso Henriques amo an suhag nga bugto nga lalaki ni Egas Moniz nga hi Ermígio Moniz, nga, dugang han pagin maguráng nga bugto han panimalay han Ribadouro, amo an nagin "dapifer" ngan "majordomus" ni Afonso I tikang 1128 tubtub han hiya kamatay han 1135, nga nagpapakita hin pagkahiruhirani niyá ngadto han prinsipe.[9][10]

Hin panuyo nga makakuha hin darudako nga bahin han panurundon nga Leonés, an iya iroy nga hi Teresa nakig-api kan Fernando Pérez de Trava, an gigamhanan nga konde ha Galicia.[8] An Portuges nga mga hadianon dinmiri han alyansa han Galicia ngan Portugal ngan dinmaop hirá hin pag-ugop kan Afonso. An Arsobispo han Braga ginkahulop gihapon han pagkagamhanan han Galicia, ngan nabaraka han mga pag-unat ha pansingbahan han iya bag-o nga katipa, an Galyego nga Arsobispo han Santiago de Compostela, nga hi Diego Gelmírez, nga nag-angkon hin nabilngan kuno nga mga relikya ni Santiago ha iya bungto, kumu paagi hin makakuha hin gahom ngan karikohan labaw han iba nga mga katedral ha Rawis Ibérico. Han 1122, inmabot hi Afonso han edad hin napulo-kag-upat, an panuigon hin pagkadumaku-on han ika-12 nga gatostuig. Naghimo hiyá han iya kalugaringon nga kabalyero ha iya pagbuot didto ha Katedral han Zamora han 1125, nga gintugotan han iya nanay. Katapos han kampanya militar ni Alfonso VII patok han iya iroy han 1127, nagrebelde hi Afonso patok han iya nanay ngan nagpadayon pagkuha han pagdumara han kondado tikang han reyna.

Konde nga naglulugaríng[igliwat | Igliwat an wikitext]

Han 1128, harani ha Guimarães, ha Pag-awayan han São Mamede hi Afonso ngan han iya mga umurogop nanlupig hin mga kasundalohan ha ilarom han iya nanay ngan ni Konde Fernando Peres de Trava han Galicia. Ginpa-iwas ni Afonso an iya nanay ngadto ha Galicia, ngan nagkuha han pagdumara han Kondado han Portucale.[8] Sugad man, nawara an posibilidad nga mahibalik hin pagdugtong an Portugal (nga tubtub hiní nga panahon gintawag nga Salatan nga Galicia) ngadto hin Ginhadian han Portugal ngan Galicia sugad han una ngan nagin nag-uusaan nga namumuno hi Afonso pagsunod hin mga hangyo hin paglugaríng tikang han singbahan ngan mga hadianon han kondado. Ginlupig gihapon ni Afonso an umangkon han iya nanay nga hi Alfonso VII han León, nga inmulpot pagbulig ha iya dadâ, ngan sugad man nahitalwas niya an nasod tikang han pagdepende hin politika han korona han iya patod nga kanan León. Han 6 Abril 1129, gindikta ni Afonso Henriques an sinurat nga diin nagsangyaw hiyá han iya kalugaringon nga Prinsipe han Portugal.

Sunod, hi Afonso binmalhin han iya pakig-away patok han nagpapabilin nga problema han mga Moro ha salatan. Nagin-malinamposon an iya mga kampanya, ngan han 25 July 1139, nakadaog hiyá hin nakakalupig nga pagdaog ha Pag-awayan han Ourique, ngan dayon katapos posible ginpasangyaw hin waray may natipa nga Hadi han mga Portuges han iya mga kasondalohan, nga gintukod an iya pagkapatas hin ranggo han iba nga mga ginhadian han RAwis, bisan man kun an syahan nga pagtawag han iya hadianon nga titulo natikang han 1140. An syahan nga katitirok han Portuges nga Cortes nga nagtirok ha Lamego (nga diin hahatagan hiya han korona tikang han Arsobispo han Braga, ha pagkumpirma han iya paglugaring) usá nga hinimohimo han ika-17 nga gatostuig ha Pinortuges nga kasaysayan.

Pagin-hadi[igliwat | Igliwat an wikitext]

Bisan pa man, an paglugaríng o independensya tikang han suseraniya ni Alfonso VII han León, dirì la butáng nga iya matatagmtamán pinaagi hin militar. An Kondado han Portugal kinahanglan pa nga makilal-an ha diplomasiya han mga hagrani nga mga nasod nga usá nga ginhadian, ngan labaw ha ngatanan han Singbahan Katoliko Romano ngan han Papa. Nag-asawa hi Afonso kan Mafalda han Saboya, anak nga babaye ni Amadeo III, Konde han Saboya, ngan nagpadará hiyá hin mga embahador ngadto ha Roma basi makigsabot han Papa. Nagmalinamposon hiyá han pagsalikway han suseraniya han iya patod nga hi Alfonso VII han León, ngan nagin vasalyo lugod han papado, sugad han mga hadi han Sicilia ngan Aragón ugsa ha iya. Han 1179 an bula nga Manifestis Probatum nagkarawat han bag-o nga hadi nga vasalyo là han papa ngan waray iba.

Hi Hadi Afonso I ha Pagpalibot han Lisboa.

Ha Portugal nagpahimo hiyá hin pipira nga mga monasteryo ngan kumbento ngan naghátag hiyá hin mga importante nga mga pribilehiyo hin mga orden nga relihiyoso. Hiyá an nagpatukod han Monasteryo han Alcobaça, nga diin ginpatawag niya an Orden Cisterciense han iya batâ nga hi Bernardo han Claraval han Borgonya. Han 1143, nagsurat hiyá kan Papa Inocencio II nga nagdeklara hiya han iya kalugaringon ngan han ginhadian nga mga surugoon han singbahan, nga naghurar hin pagpadayon hin pagpa-iwas han mga Moro tikang han Rawis Ibérico. Ha paglaktaw hin bisan hin-o nga hadi han León, nagdeklara hi Afonso han iya kalugaringon nga liege nga tawo han papado. Nagpadayo hi Afonso hin paginkilalado pinaagi han iya mga buhat patok han mga Moro, nga naagawan niya an Santarém (kitaa an Paglupig han Santarém) ngan Lisboa han 1147 (kitaa Pagpalibot han Lisboa).[11] Nalúpig gihapon niya in importante nga bahin han tuna ha salatan han Salog Tajo, bisan pa man, nawad'an iní balik ngadto han mga Moro ha mga sumuronod nga tuig.

Mga sumurunod nga katulinan[igliwat | Igliwat an wikitext]

Hi Afonso I han Portugal.

Han 1146,[lower-alpha 2] nag-asawa hi Afonso kan Mafalda, anak ni Amadeo III, Konde han Saboya ngan Mahaut han Albon, ngan an duha nagpakita hin syahan nga mag-upod han Mayo hadto nga tuig nga nagkumpirma hin mga karta nga hadianon.[12] Mayda hira han mga sumurunod nga katulinan:[13]

Ugsa han iya pag-asawa kan Mafalda, hi Hadi Afonso nakapaburod kan Chamoa Gómez,[15] anak nga babaye ni Konde Gómez Núñez ngan Elvira Pérez, bugto nira Fernando ngan Bermudo Pérez de Traba:[25][26] han iya suhag nga anak nga lalake.

  • Afonso (1140 – 1207). Natawo han mga 1140,[27] sumala hin mga diri pa la maiha nga mga pag-imbestiga, hiyá an amo la gihapon nga tawo nga agsob tinatawag nga Fernando Afonso nga amo an alferes-mor han hadi ngan ha urhe Gran Maestro han Kabalyeros Hospitalaryos. An iya presensya ha korte syahan nga gintalaan dida han 1159. Han 1169 sinmunod hiyá nga alferes-mor han iya bugto-nga-tunga, hi Pedro Pais da Maia, an lehitimo nga anak han iya nanay ngan Paio Soares da Maia.[28][29]

An iya mga anak-ha-gawas kan Elvira Gálter amo hira:

  • Urraca Afonso.[30] Han 1185, gitagaan hiya han an iya amay an villa han Avô, nga diin gintugon nga ini nga villa puyde la ma-ereder han mga anak niya ha iya bana nga hi Pedro Afonso de Ribadouro (nga kilalado gihapon nga Pedro Afonso Viegas), nga apo ni Egas Moniz,[31] nga posible nagpapakita hin lain nga na-una o nagsunod nga pag-asawa. Han 1187, nakigbalyo hiya ngan han iya bugto-nga-tunga, hi Hadi Sancho hiní nga villa para han Aveiro. Namatay hiyá katapos han 1216, an tuig nga naghimo hiyá hin hatag ngadto han Monasteryo han Tarouca. [32]
  • Teresa Afonso. Ha pipira nga mga talaan hin katulinan, aada hiyá nga anak ni Elvira Gálter,[33] ngan ha iba nga anak ni Chamoa Gómez. An iya syahan nga pag-asawa kan Sancho Nunes de Barbosa nga diin nagkaada hiyá hin anak nga babaye, hi daughter, Urraca Sanches, nga nag-asawa kan Gonçalo Mendes de Sousa, an amay ni Mendo Gonçalves de Sousa nga kilalado nga "Sousaõ".[34] An iya ikaduhá nga bana hi Fernando Martins Bravo, Ginoó han Bragança ngan Chaves, nga waray mga anak tikang hiní nga pag-asawa.[34]

Hi Hadi Afonso amo gihapon an amay ni:

Mga tigaman[igliwat | Igliwat an wikitext]

  1. O puyde gihapon Affonso (Kadaan nga Pinortuges-Ginalyego) o kundi man Alphonso (Pinortuges-Ginalyego) o kundi man Alphonsus (Linatin nga bersyon). Ha Ininggles it ngaran agsob nga ginhahatag nga Alphonzo o kundi man Alphonse, depende han Kinatsila o kundi man Frinanses nga impluwensya.
  2. Bisan man kun an Annales D. Alfonsi Portugallensium Regis, nagsusumat nga an pagkasal nira Alfonso ngan Mafalda ginsaurog han 1145, waray anay kutub hin usá ka tuig ha urhe, han Mayo 1146, nga hirá nakada han mga hadianon nga mga karta. An historyador nga hi José Mattoso nagdadapig hin lain nga kasarigan, Noticia sobre a Conquista de Santarém (Sumat han Paglúpig han Santarém), nga nasiring nga an syudad nalupig han 15 Mayo 1147, mga waray magtuig katapos han ira kasal. Tungod hadto nga panahon waray mahihimo nga seremonyas hin pagkasal han panahon han Kwaresma, siring ni Mattoso nga an kasal puyde nahinabo han Marso o kundi man han Abril han 1146, posible didâ han Dominggo han Pagkabanhaw nga hadto nga tuig dida han 31 han Marso.[12]

Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]

  1. (Ininggles) Portogallo
  2. (Ininggles) Capetingi
  3. (Inaleman) Enrico di Borgogna genealogie mittelalter
  4. Mattoso 2014, pp. 26-27.
  5. Estefânio, Abel (Hulyo 2010). "A data de nascimento de Afonso I". Medievalista (ha Pinortuges) 8. 
  6. Estefânio, Abel (Enero 2016). "De novo a data e o local de nascimento de Afonso I". Medievalista (ha Pinortuges) 19. 
  7. Mattoso 2014, p. 34.
  8. 8.0 8.1 8.2 Gerli, E. Michael. Medieval Iberia, Routledge, 2013 ISBN 9781136771613
  9. Mattoso, José (1985). João Soares Coelho e a gesta de Egas Moniz. In Portugal Medieval: Novas Interpretações. Lisboa: Imprensa Nacional - Casa da Moeda. pp. 409–435.
  10. Mattoso, José (2007). D. Afonso Henriques. Lisboa: Temas e Debates. pp. 35–38. ISBN 978-972-759-911-0.
  11.  One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domainHannay, David (1911). "Alphonso". In Chisholm, Hugh. Encyclopædia Britannica. 1 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 733.
  12. 12.0 12.1 Mattoso 2014, p. 220.
  13. Mattoso 2014, pp. 226-227.
  14. 14.0 14.1 14.2 Caetano de Souza 1735, p. 60.
  15. 15.0 15.1 15.2 15.3 15.4 15.5 Rodrigues Oliveira 2010, p. 71.
  16. 16.0 16.1 16.2 16.3 16.4 16.5 16.6 Mattoso 2014, p. 226.
  17. 17.0 17.1 Rodrigues Oliveira 2010, p. 79.
  18. Arco y Garay 1954, p. 168.
  19. Rodrigues Oliveira 2010, p. 80.
  20. Mattoso 2014, pp. 372-373.
  21. Rodrigues Oliveira 2010, p. 78.
  22. Mattoso 2014, pp. 287-288 and 290.
  23. Mattoso 2014, p. 227.
  24. Mattoso 2014, pp. 227 and 383.
  25. Calderón Medina 2008, pp. 42, n. 11.
  26. Mattoso 2014, pp. 98, 228 and 320.
  27. Mattoso 2014, p. 228.
  28. Mattoso 2014, pp. 227-229.
  29. Calderón Medina 2008, pp. 42-43, and notes.
  30. Caetano de Souza 1735, pp. 28 and 64.
  31. Caetano de Souza 1735, p. 64.
  32. Sotto Mayor Pizarro 1997, p. 457, n. 9 ngan 10, Vol. I.
  33. Caetano de Souza 1735, pp. 28, 63.
  34. 34.0 34.1 Caetano de Souza 1735, p. 63.
  35. Mattoso 2014, pp. 103, 229 ngan 388.
  36. Caetano de Souza 1735, p. 28.

Bibliograpiya[igliwat | Igliwat an wikitext]

Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]

Afonso I han Portugal
Cadet nga sanga han Panimalay han Capet
Natawo: 1106, 1109 o kundi man 1111 Namatay: 6 Disyembre 1185
Mga titulo hin paghádì
Bag-o nga titulo
Paglugaring tikang han León
Hadi han Portugal
1139–1185
Ginsundan ni
Sancho I
Mga titulo hin paghádì
Gin-unahan ni
Enrique ngan Teresa
Konde han Portugal
1112–1139
upod kan Teresa (1112–1126)
Paglugaring