Bugsók

Tikang ha Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Bugsók
Lalaki ngan babayi nga Mule deer
Lalaki ngan babayi nga Mule deer
Siyentipiko nga pagklasipika
Ginhadi-an: Animalia
Phylum: Chordata
Klase: Mammalia
Orden: Artiodactyla
Ubos-orden: Ruminantia
Banay: Cervidae
Goldfuss, 1820
Subfamilies

Capreolinae/Odocoileinae
Cervinae
Hydropotinae
Muntiacinae

An mga bugsók[1] amo in mga mamalya sa ilarom san orden Cervidae. An Cervidae[2] in uska familia san Mammalia. An Cervidae in nahilalakip sa ordo nga Artiodactyla, classis nga Mammalia, phylum nga Chordata, ngan regnum nga Animalia.[2] An familia nga Cervidae in naglalakip sin 43 ka mga species, sumala sa Catalogue of Life[2].

Distribusyon ngan Gin-uukyan[igliwat | Igliwat an wikitext]

Mga lugar nga gin-uukyan (natural nga habitat) sin mga bugsok.

Damo iton mga habitat nga gin-uukyan siton mga bugsok. May-ada mga naukoy sa Tundra may-ada liwa naukoy sa mga mauran nga kagobaán. Agsob naman naukoy sira sa mga tubtuban san kagurangan o ecotone (sa ininglis). Iton mga dagko ng a mga bugsok kasagaran nga makikit-an naman sa mga mixed-temperate nga mga kagobaan, tropikal nga mamara nga kagobaan, ngan mga banwaon.

Makikit-an sira sa haros lima nga kontinente. Sa duha nga Amerika, Europa, Asya, ngan pipira sa Aprika. Iton mga native la sa Aprika iton mga makikit-an sa ubos san mediteraneo ngan an iba nga mga espesya gindara la tikang sa iba nga kontinente (species introduction).[3] Iton mga Antelope naman sa Aprika an nag-ookupar san ekolohiya ngan niche sugad siton mga bugsok. Salit danay magkanawong sira ngan pariho an ira gin-kakaon.[4]

Kinaiya o Paghulagway[igliwat | Igliwat an wikitext]

Pareho san mga Antelope ini sira may-ada higlaba nga mga tiil, gutiay nga mga ikog, ngan dako nga mga talinga.[5] May-ada liwat sira mga sungay pero kontra sin mga sungay san mga bovid (sakob sini an mga kakarabwan, antilope ngan kabakaan) pirmi sira nagsasaliwan ngan nawawad-an san mga sungay (Antlers) danay kada tuig.[6] An ira kadako nagtitikang sa gidadakui nga Moose nga naabot sa kahitaas nga 2.6 m (8.5 piye) ngan bug-at nga 800 kg ngan an gigugutiayi nga pudu nga may kahitaas nga 32-25 cm (13-17 pulgada) ngan bug-at nga 3.3-6 kg.

Sungay (Antler)[igliwat | Igliwat an wikitext]

Agsob mga kalalakin-an la an may-ada sungay, ugaring makikit-an liwat an mga kababayin-an nga mga reindeer nga may-ada sungay, gurugutiay la kontra sin kalalakin-an.[7] Danay sexual an hinungdan san pagkakaada sin antler salit mga kalalakin-an an may-ada dako nga sungay. Iba an komposisyon san mga sungay san bugsok kontra sin kakarabwan kay diri keratinized an ira mga sungay ngan ginsasaliwan nira ini kada tuig. Syahan madagmit nga natubo anay ini ngan naagi sa velvet stage (dara sin panit nga gintatawag nga velvet nga makikit-an sa lugar san pagtutubuan) kun diin an buto para sa sungay nagdidinako, ini nga pagdinako an gintatagad nga gidadagmiti nga pagdako sin tul-an san mga mammals. Pagkatapos sini madadaan iton velvet ngan matatangtang iton panit nga velvet.

Ngipon[igliwat | Igliwat an wikitext]

Agsob may-ada 32 nga ngipon an mga bugsok ngan [8]an dental formula. Ugaring may-ada an iba nga mga bugsok nga upper canine lab-i na an mga Muntjac nga may higlaba nga mga tango (canine). May-ada naman sira nga dental formula. Gingagamit nira an ngipon nira para sa pagkaon sin mga kabanwaan, maghumok nga mga halaman, prutas ngan/o mga fungi.

Biyolohiya[igliwat | Igliwat an wikitext]

Ginkakaon ngan diyeta[igliwat | Igliwat an wikitext]

Browsers inin mga bugsok, agsob mga banwa, palongpuno, bukad ngan mga puno. Nakaon liwat sira sin mga lichens sa mga maghagkutay nga mga lugar kun kathagkot.[9] Gurugutiay iton suruk-suruk nira kontra sin mga bovid, asya nga diri sira nakaon sin damo nga mga banwa nga magtirig-a ngan iton mga fibrous ngan an ira ginpupuntirya iton mga saha ngan saringsing san mga halaman.

Reproduksiyon[igliwat | Igliwat an wikitext]

Danay an mga iroy la nga mga bugsok an nagpapadako san mga anak nira. Usa o duha la iton mga nagigin anak nira kada pagbuburod. Inmaabot san 7 tubtob 10 ka-bulan nga nadepende sa espesye iton pagbuburod nira.[10]

Ebolusyon[igliwat | Igliwat an wikitext]

An mga ninuno san moderno na bugsok amo in digto ngan waray sungay na bugsok sadton Eocene ngan naingun san moderno na duikers. Hinayhinay nagkakayaon sin sungay ngan sadton Miocene ginuwa an una na "cervoids" na sungayan. An Ebolusyon san bugsok inabot sin haros 30 milyones ka tuig[11].

Klasipikasyon ngan Taksonomiya[igliwat | Igliwat an wikitext]

Relasyon sa gawas san cervidae[igliwat | Igliwat an wikitext]

An mga bugsok o cervidae makikit-an sira sa orden nga Artiodactyla o mga even-toed ungulates ha ininglis. Amo ini sira nga mga hayop nga na naglilinakat sa ira mga duha o upat nga kulo.[12] Sa ilarom makikit-an an kladograma nga ginhulagway ni Hassanin ngan Douzery (2003) sin mga kabugsokan ngan ira mga paryente nga Ruminants.[13]

Ruminantia
Tragulina

Tragulidae Kantschil-drawing white background.jpg


Pecora

Antilocapridae Antilocapra white background.jpg



Giraffidae Giraffa camelopardalis Brockhaus white background.jpg




Cervidae The deer of all lands (1898) Hangul white background.png




Bovidae Birds and nature (1901) (14562088237) white background.jpg



Moschidae Moschus chrysogaster white background.jpg







Relasyon sa sulod san cervidae[igliwat | Igliwat an wikitext]

Usa nga moose, an gidadakui nga bugsok

An kladograma naman sini sumala sa Catalogue of Life[2] ngan research sadton 2006[14]: Ginpapakita sini an mga iba iba nga mga espesye ngan grupo san mga bugsok sa ilarom san cervidae. May-ada duha nga klado sa ilarom sini: an Cervinae (Bugsok pankadaan nga kalibutan) o mga plesiometacarpal nga kabugsokan kay gintipig la nira an mga proximal lateral metacarpal. An Capreolinae (Bugsok sa bag-o nga kalibutan) naman iton mga bugsok na nag-uukoy sa kontinente sa Amerika nga gintatawag liwat nga mga telemetacarpal nga kabugsokan kay gintipig nira an distal lateral metacarpal kontra hit proximal lateral metacarpal sin mga bugsok pankadaan nga kalibutan.[15]

Cervidae
Cervinae
Muntiacini

Muntiacus reevesi (Muntjac)



Elaphodus cephalophus (Elapodo) The deer of all lands (1898) Michie's tufted deer white background.png



Cervini



Dama dama (Gamo) Atlas de poche des mammifères de France, de la Suisse romane et de la Belgique (Pl. 43) (Dama dama).jpg



Dama mesopotamica (Gamo persyano)







Bugsok PilipinhonThe deer of all lands (1898) Moluccan rusa white background.png



Sambar (Bugsok sambar) The deer of all lands (1898) Indian sambar white background.png





Cervus elaphus(Syerbo) The deer of all lands (1898) Hangul white background.png



Cervus albirostris (Bugsok ni Thorold)The deer of all lands (1898) Thorold's deer white background.png



Cervus nippon (Bugsok hapones) The deer of all lands (1898) Manchurian sika white background.png



Cervus canadensis(Bugsok Kanadan-on)(Wapiti)






Panolia eldii (Thamin)The deer of all lands (1898) Siamese thameng white background.png



Elaphurus davidianus(Milu) Elaphurusdavidianus white background.jpg







BarasinghaThe deer of all lands (1898) Swamp deer white background.png




Bugsok kalamian-on



Axis axis (Chital) The deer of all lands (1898) Chital white background.png






Capreolinae
Rangiferini

Rangifer tarandus (Reindeer) The deer of all lands (1898) Scandinavian reindeer white background.png





Mazama americana (Guaso/Guaso pyta)PZSL1850PlateMammalia24 Mazama americana.png




Odocoileus virginianus (Whitetail) The deer of all lands (1898) Virginia deer white background.png



Odocoileus hemionus (Syerbo mulo) The deer of all lands (1898) Mule deer white background.png






Blastocerus dichotomus (Guaso puku)



Mazama gouazoubira (Guasubira)



Pudu Pudu puda Werner (white background).JPG



Hippocamelus antisensis (Taruca) The deer of all lands (1898) Peruvian guemal white background.png





Capreolini

Capreolus capreolus (Korso/ Bugsok roe) The deer of all lands (1898) European roe deer white background.png



Hydropotes inermis (Gorani/Bugsok tubigon) The deer of all lands (1898) Chinese water deer white background.png



Alceini

Alces alces (Moose) The deer of all lands (1898) Elk white background.png





Mga Bugsok sa Pilipinas[igliwat | Igliwat an wikitext]

May-ada tulo ka-espesye nga mga bugsok sa Pilipinas. Duha sa ira aada sa genus san Rusa (danay Cervus) ngan an usa sa genus san Hyelaphus (danay Axis). Sadton Pleistocen may-ada pa usa nga espesye san bugsok (diri pa sigurado kun an nakit-an nga fossil sa Palawan iton dako la nga bugsok pilipinhon o iba nga espesye san genus Rusa).[16]Dumamo ugaring it mga tawo nga nagsiukoy sa kapuropud-an san palawan, asya nga an pagpanganop sa ira ngan an climate change an umubos sa iba nga espesye.[16][17] An bugsok kabisay-an iton gidadakui nga bugsok nga makikit-an sa kapuropud-an, sumunod an bugsok pilipinhon. Gigugutiayi naman iton bugsok kalamian-on. An ira kadako puydi magbag-o sa lugar nga ira gin-uukyan. Darudako iton mga bugsok sa Luzon kontra siton mga bugsok sa Mindanao. Dako liwat iton bugsok sa palawan nga bugsok pilipinhon (mayda mga debate la nga bangin iba nga espesye na iton nakit-an sa lungib san Ille)[16]


 Rusa 

Bugsok Kabisay-an Visayan Spotted Deer (Rusa alfredi).jpg



Bugsok Pilipinhon Philippine Deer - Rusa marianna - Ninoy Aquino Parks & Wildlife Center 03.jpg



Rusa sp. (Diri pa sigurado nga espesye)



 Hyelaphus 

Bugsok Kalamian-on Axis calamianensis.jpg





Nadudultan nga espesye (Vulnerable) an klasipikasyon san bugsok pilipinhon, Nangangarat-an nga espesye (Endangered) naman san bugsok kalamian-on ngan bugsok kabisay-an.[18][19][20]

Mga retrato sin mga bugsok sa Pilipinas[igliwat | Igliwat an wikitext]

Makikit-an sa ilarom nga may-ada burikbutik iton mga bugsok sa kabisay-an bisan pa adulto na.[21] Mairuitom liwat iton mga bugsok pilipinhon ngan bagan chital iton lawas siton bugsok kalamian-on.

Kitaa liwat[igliwat | Igliwat an wikitext]

Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]

An Early Pliocene North American Deer: Bretzia pseudalces, Its Osteology, Biology, and Place in Cervid History

Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]

  1. Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 49.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.) (2011). "Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist". Species 2000: Reading, UK. Ginkuhà 24 september 2012. Check date values in: |accessdate= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  3. Goss, R. J. (2012). Deer antlers: regeneration, function and evolution. Academic Press.
  4. Jasuja, N.& Angiulli, C. (2021). Antelope vs Deer - Difference and Comparison | Diffen. Retrieved 15 April 2021, from https://www.diffen.com/difference/Antelope_vs_Deer
  5. Jameson, E. W.; Peeters, H. J., Jr. (2004). Mammals of California (Revised ed.). Berkeley, USA: University of California Press. p. 241. ISBN 978-0-520-23582-3.
  6. Kingdon, J. (2015). The Kingdon Field Guide to African Mammals (2nd ed.). London, UK: Bloomsbury Publishing. p. 499. ISBN 978-1-4729-2531-2.
  7. Hall, B. K. (2005). Bones and Cartilage: Developmental and Evolutionary Skeletal Biology. Amsterdam, Netherlands: Elsevier Academic Press. pp. 103–15. ISBN 978-0-08-045415-3.
  8. Reid, F. A. (2006). A Field Guide to Mammals of North America, North of Mexico (4th ed.). Boston, USA: Houghton Mifflin Co. pp. 153–4. ISBN 978-0-395-93596-5.
  9. Uresk, Daniel W., and Donald R. Dietz. "Fecal vs. Rumen Contents to Determine White-tailed Deer Diets." Intermountain Journal of Sciences 24, no. 3-4 (2018): 118–122.
  10. Huds, D., (2018) Life Cycle of a Deer. Retrieved 15 April 2021, from https://sciencing.com/life-cycle-deer-6634342.html
  11. Geist, V. (1998). Deer of the World: Their Evolution, Behaviour and Ecology (1st ed.). Mechanicsburg, USA: Stackpole Books. pp. 1–54. ISBN 978-0-8117-0496-0.
  12. Franz-Viktor Salomon (2008). musculoskeletal system. In: F.-V. Salomon and others (eds.): Anatomy for veterinary medicine. pp. 22–234. ISBN 978-3-8304-1075-1.
  13. Hassanin, A.; Douzery, E. J. P. (2003). "Molecular and morphological phylogenies of Ruminantia and the alternative position of the Moschidae". Systematic Biology. 52 (2): 206–28. doi:10.1080/10635150390192726. PMID 12746147
  14. Gilbert, C.; Ropiquet, A.; Hassanin, A. (2006). "Mitochondrial and nuclear phylogenies of Cervidae (Mammalia, Ruminantia): Systematics, morphology, and biogeography". Molecular Phylogenetics and Evolution. 40 (1): 101–17. doi:10.1016/j.ympev.2006.02.017. PMID 16584894.
  15. Gustafson, E. P. (2015). An Early Pliocene North American deer: Bretzia pseudalces, its osteology, biology, and place in cervid history. Museum of Natural History, University of Oregon.
  16. 16.0 16.1 16.2 Piper, P. J., Ochoa, J., Robles, E. C., Lewis, H., & Paz, V. (2011). Palaeozoology of Palawan Island, Philippines. Quaternary International, 233(2), 142-158. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2010.07.009
  17. Meijaard, E., & Groves, C. P. (2004). Morphometrical relationships between South‐east Asian deer (Cervidae, tribe Cervini): Evolutionary and biogeographic implications. Journal of Zoology, 263(2), 179-196. doi:10.1017/S0952836904005011
  18. Jabbour, H. N., Hayssen, V., & Bruford, M. W. (1997). Conservation of deer: contributions from molecular biology, evolutionary ecology, and reproductive physiology. Journal of Zoology, 243(3), 461–484. doi:10.1111/j.1469-7998.1997.tb02795.x
  19. Ali, N. A. N. G., Abdullah, M. L., Nor, S. A. M., Pau, T. M., Kulaimi, N. A. M., & Naim, D. M. (2020). A review of the genus Rusa in the indo-malayan archipelago and conservation efforts. Saudi Journal of Biological Sciences. doi:10.1016/j.sjbs.2020.08.024
  20. Oliver, W.; MacKinnon, J.; Heaney, L. & Lastica, E. (2008) "Rusa alfredi". IUCN Red List of Threatened Species.
  21. "Visayan spotted deer - Rusa alfredi - Information". ARKive. Gin-archived tikang ha ginkuhaan on 2013-01-12. Retrieved 2009-07-29.

Ipakita an sayop: <ref> tag with name "COL2" defined in <references> is not used in prior text.