Jump to content

Divata

Tikang ha Wikipedia
An ladawan han Agusan (900–950 AD) nga nadiskubrehan han tuig 1917 ha pangpang han Salog Wawa hirani ha Esperanza, Agusan del Sur, Mindanao ha Pilipinas . Bisan kun may-ada Hindu ngan Budhista nga mga elemento, ginsisingba ini han mga lokal nga Diwata

An Divata (usahay nasusurat nga Duwata, Dewata, Ruwata, Diya, Dewa, ngan iba pa nga kaurugan) usa nga daan nga termino para ha Diwata, usa nga pangkalahatan nga pulong nga ginagamit ha Pilipinas para ha mga diyos, diyosa, espiritu han kinaiyahan, nympha, ngan mga fairies. An iba nga espiritu nga waray pa nahimo nga tawo lahi an pagtawag ha pipira nga etnolinguistic nga grupo sugad nga diwata, nga puydi magtikang ha yano nga mga espiritu nga nagbabantay hin mga butang, tanum, hayop, o lugar, tubtob ha mga diyos nga nagrerepresentar han abstrakto nga konsepto ngan natural nga mga panghitabo, pati na gihapon an mga banal nga binuhat nga kabahin han pantheon.[1][2][3] [4][5] [6]

Etimolohiya

[igliwat | Igliwat an wikitext]

An pulong nga divata (ngan an mga katugbang hini sugad han dewatu, duwata, diya, dwata ) ginkuha tikang han sinanskrit nga pulong nga devatā (देवता) o deva (देव), nga nangangahulogan "kadiyosan" o "diyosnon nga pagkatawo". Ini nga lingguwistiko nga panurundon gin-aatribwir ha diri diretso nga pagbalyuay hin kultura ha butnga han Pilipinas ngan Salatan nga Asya, nga ginpatunga pinaagi hin mga palisiya hin Hindu-Budhista ha kadagatan Salatan-Sinirangan nga Asya sugad han Imperyo Srivijaya ngan Imperyo Majapahit . [7] Ha Tinag-alog, an may kalabutan nga pulong nga diwa nangangahulogan nga "espiritu" o "esensya", nga nagpapabug-at han espirituhanon nga konotasyon. [8][1]

Popular nga paghulagway hin usa nga Diwata, ni Maria Sinukuan usa nga sikat nga diwata ha mga Pilipino nga mitolohiya ngan folklore

Mga Kinaiya

[igliwat | Igliwat an wikitext]

An mga Divata tinotoohan nga nag-uokoy ha iba-iba nga mga kalibutan ngan dapit han natural ngan espirituhanon nga kalibutan. An ira mga katungdanan ngan mga kinaiya nagkakalain-lain:

  • Mga espiritu han kinaiyahan: mga magtitimaan o magbabantay han mga kahoy, salog, kabugkiran, o mga hayop.[9]
  • Mga engkantada engkantado: Ha moderno nga Tagalog, an diwata nangangahulogan hin engkantada o engkantado o nimfa. Nagtutudlok ini labi na ha mga espiritu han kinaiyahan ngan mga engkanto nga may talagsaon nga kapawa o katahom, sugad kan Maria Makiling.[10][11]
  • Mga diyos han mga abstract nga konsepto: sugad han pagkamabungahon, girra, o kahimsog.[2]
  • Mga sakop han pantheon — mas hitaas nga mga diyos nga ginkikilala han pipira nga mga etniko nga grupo, nga kadam-an may mas komplikado nga mga ritwal ngan mga halad.[1]

Samtang an iba nga divata mapinaura ngan ginhahagad para ha panalipod ngan bendisyon, an iba mga waray kasiguroan o maraot, ngan kinahanglan pasagopon pinaagi hin mga ritwal nga halad.[8]

Ha Mitolohiya han Pilipinas

[igliwat | Igliwat an wikitext]

Ha Philippine mythology, an mga Diwata nagtutudlok ha mga engkantada, engkantado, mga espiritu han kinaiyahan, mga langitnon nga binuhat, ngan mga diyos ha mitolohiya. Ha relihiyong-bayan, nagtutudlok ini ha mga langitnon nga espiritu ngan mga espiritu han kinaiyahan nga diri pa tawo. Ini nga mga espiritu mahimo nga mga magbabantay han mga butang, tanom, hayop, o mga diyos nga nagsus representara han mga natural nga pwersa, mga abstract nga konsepto, o mga diyos ha pantheon.[12][13][14][15] An Pag-Diwata amo an ritwal han pagdayeg, pagtahod, ngan pagsingba ha mga diyos ngan mga espiritu han kinaiyahan.[16]

An moderno nga pagsabot han mga Filipino bahin han “diwata” naglalakip hin mga kahulugan sugad han engkantada o engkantado, musa, nimfa, o bisan diyos (lalaki o babaye).[17][18] An pulong gintuohan nga tikang ha Sanskrit nga “devata” (diyos).[19] Ha mga sugilanon ngan mitolohiya, an mga Diwata kasagaran nga may kabug-osan o ginhihimo nga pareho han mga engkanto nga gintatawag nga lambana.[20][21][22] Ha moderno nga Tagalog, an diwata nangangahulogan hin engkantada o nimfa. Nagtutudlok ini labi na ha mga espiritu han kinaiyahan nga may talagsaon nga katahom, sugad kan Maria Makiling.[23][24]

An mga espiritu nga diri pa tawo ginkikilala ha iba nga mga etniko nga grupo nga diwata. Ini nga mga espiritu mahimo nga simple nga espiritu han mga butang, tanom, hayop, o lugar,[note 1] ngadto ha mga diyos nga nagpapakatawo han mga abstract nga konsepto ngan mga natural nga hitabo,[note 2] ngadto ha mga diyos nga sakop han tinuod nga pantheon.[note 3]

Ginkikilala liwat hira nga dewatu, divata, duwata, ruwata, dewa, dwata, diya, ngan iba pa, ha lain-lain nga mga pinulongan han Pilipinas (upod an Tagalog diwa, “espiritu” o “esensya”); nga tanan tikang ha Sanskrit devata (देवता) o devá (देव), nga nangangahulogan “diyos”. Ini nga mga ngaran resulta han pagsagol han mga Hindu-Budista nga tinuohan tungod han diri direkta nga kultura nga pagbayloay (pinaagi ha Srivijaya ngan Majapahit) tali han Pilipinas ngan South Asia.[1][25]

Kundi, an mga entidad nga gintotoohan nga diwata nagkakalain depende han etniko nga grupo. Ha pipira sugad han B'laan, Cuyonon, Visayans, ngan Tagalog, an Diwata nagtutudlok han labing hataas nga magburuhat ha ira pantheon,[note 4] ngan may lain nga mga termino para ha mga diri-tawo nga espiritu.[1][25][note 5] Sugad han mga espiritu han mga kaapoy-apoyan, an diwata gintatawag ha magtahuron nga mga pulong ha pagka-paryente kon tinatawag diretso, sugad han apo (“tigulang”) o nuno (“apoyan”).[25][26]

Bago nga Paggamit

[igliwat | Igliwat an wikitext]

An moderno nga panhunahuna han mga Pilipino mahitungod han diwata nagsasakob hin mga kahulogan sugad han musa, enkantada, nimpa, diyosa han kaguguban, o bisan diyos o diyosa.[17][18] Tinutuoan nga an pulong nagtikang ha yinaknan nga Sanskrit nga devata (diyos o diyosa).[19]

Ha mga alamat ngan mitolohiya, an mga diwata agsob nga ginhihisumpay o ginpapantay ha mga enkantada nga gintatawag nga lambana.[20][27][22]

Ha moderno nga Tagalog, an diwata nangangahulogan hin enkantada o nimpa. Nagtutudlok ini labi na ha mga espiritu han kinaiyahan nga may talagsaon nga kapawa, sugad kan Maria Makiling.[23][24]

Tungod kay an mga diwata amo an mga espiritu han kinaiyahan o mga diyos, mas sayon hira nga naisumpay ha mga ideya han Katolisismo mahitungod han mga santo o anghel. An ira mga buruhaton ha pag-ayad, pagkamabungahon, ngan kinaiyahan naghatag hin impresyon nga diri hira peligro ha simbahan. Ha urhi, ginromantisa hira sugad nga mga mahiwagang linalang (enkantada) nga may Europeo nga hitsura, nga angay ha kolonyal nga pamantayan han kaanyag ngan kaopayan.[28][29][30]

Ha kontemporaryo nga paggamit, agsob nga gintutudlok an divata ngan diwata nga pareho han “enkantada” ha popular nga imahinasyon. Han panahon han mga misyonerong Kastila ngan mga manunurat ha kolonyal nga panahon, agsob nga ginbinisaya an pulong sugad nga “duwende” o “fairy” nga katumbas ha mga alamat han Europa.[31]

Ginpalig-on pa ini han ika-19 ngan ika-20 nga siglo pinaagi han panitikan, mga kolonyal nga kasuratan, ngan ha urhi han midya nga naghulagway han mga diwata sugad hin mahigugmaon, may mga pakpak, ngan pareho han mga enkantada ha Europa, imbes nga an ira mas komplikado nga papel sugad nga mga diyos ngan espiritu han kinaiyahan ha katutubong kosmolohiya.[32]

Ginsaysay han antropolohista nga hi Alicia Magos nga an pagtawag ha ira nga “fairy” usa nga Kanluranon nga pag-imponer nga sobra an pagpayano han papel han diwata ha katutubong panan-aw sugad nga mga tig-agtang nga tagapamagitan han tawo ngan han kalibotan han mga espiritu.[33]

Rehiyonal nga mga baryasyon

[igliwat | Igliwat an wikitext]

An konsepto han divata may kalabotan ha mas haluag nga tradisyon ha Timugan nga Asya bahin han mga espiritu han kinaiyahan ngan mga diyos nga may mga ngaran tikang ha Sanskrit:

  • Ha Indonesia, an mga Dewata amo an mga diyos ngan espiritu ha Balinese Hinduismo, gin-aampo ha mga ritwal ngan may koneksyon ha natural nga mga lugar.[34]
  • Ha Java an mga Dewi amo an mga diyosa (pananglitan hi Dewi Sri, an diyosa han humay) nga may kalabotan ha abunda ngan agrikultura.[35]
  • Ha Malaysia ngan Brunei, an pulong nga Dewa nagtutudlok ha mga diyos ngan sobrenatural nga mga linalang, agsob nga may kalabotan ha pre-Islamiko nga animismo ngan impluwensya han Hindu-Budismo.[36]

Ini nga mga kapareho nagpapakita han pan-uring Austronesian ngan Indic nga mga ugat han kosmolohiya han Pilipino nga divata, samtang ginpapasundayag an ira kalugaringon nga pag-uswag ha lokal nga mga mitolohiya.

Sincretismo

[igliwat | Igliwat an wikitext]

Han pag-abot han mga ideya han Hindu-Budismo ha prekolonyal nga Pilipinas, an pulong divata nag-angkon han mga impluwensya han kosmolohiya han Timugan ngan Timog-Sidlangan nga Asya.[7] Katapos han pag-abot han Islam ha Mindanao ngan han Kristiyanismo han panahon han mga Katsila, damo nga diwata/divata an ginbag-o an kahulogan, ginpaka-demonyo, o gin-usa ha mga Katoliko nga santos ngan katawhanon nga mga pagtoo.[31] Han panahon han mga Katsila, an mga diwata gin-usa ha mga duwende ngan engkanto han mitolohiya ngan folklore ha Europa, ngan gintawag hin mga ngaran sugad han duende (demonyito o diwende), encantador o encanto ("mga magikero"), hechicero ("mangkukulam"), sirena ("mermaid"), o maligno ("maraot nga espiritu").[1][37][38] Ha mga Islamisado nga mga grupo etniko han Pilipinas, ini nga mga espiritu han kinaiyahan agsob nga gintatawag nga jinn o saitan, tungod han impluwensya han Islamic mythology.[37][39][40]

Ha sikat nga kultura .

[igliwat | Igliwat an wikitext]
  • Sige Ka, Engkanto Ko!, ( hubad. okay ka la, akon engkanto!) usa nga pantasya ha telebisyon nga sitwasyonal nga komedya nga serye (nga may mga adaptasyon ha pelikula) nga naglilibot ha usa nga mortal nga lalaki nga inasaw-an hin diwata .
  • Amaya, usa ka makasaysayan nga serye ha telebisyon mahitungod han ugsa-kolonyal nga Pilipinas. Ginhuhulagway hini an mga diwata sugad nga mga diosa.
  • One Day Isang Araw , fantasy anthology series episode titled "Ang Huling Diwata" (The last fairy) mahitungod hin usa nga engkanto komo diyos-diyosan hin usa nga salog ngan linaw
  • An Encatadia, usa nga Pilipino nga pantasya nga prangkisa hin mga serye ha tv naghuhulagway han mga diwatas komo usa nga lahi hin matriarkal nga mahusay nga mga engkanto
  • Elemento, television docudrama horror anthology series nagpakita hin usa nga diwata hin usa nga salog nga ginsumpa tungod han paghigugma hin usa nga mortal nga tawo
  • Diwata (1987), usa nga pelikula nga gindirehir ni Tata Esteban ngan ginsurat ni Rei Nicandro nagpakita han mitolohiya nga kinabuhi han mga diyosdiyos. An aktres nga hi Olga Miranda an nag-play han panguna nga papel, upod han iba nga cast nga hi Lala Montelibano, hi Dick Israel ngan hi George Estregan.
  • Indio, usa ka serye ha telebisyon nga mayda bida nga anak hin mortal nga lalaki ngan usa nga diwata nga babaye.
  • An Super Ma'am (internasyonal nga titulo: Akon Magturutdo, Akon Bayani ) in usa ka Pilipinas nga telebisyon nga drama hin aksyon nga pantasya nga serye nga nagpapakita hin usa ka diwata han usa ka diosa nga gindemote komo usa ka engkanto ngan komo usa nga espiritu nga giya para han nangunguna nga bayani .
  • Juan Dela Cruz (2013) nga serye ha telebisyon Pilipino nagpakita han mga anito komo mga maraot nga diyos, ngan han mga diwata komo mga maupay nga enkantada

Mga reperensya

[igliwat | Igliwat an wikitext]
  1. 1 2 3 4 5 6 Scott, William Henry (1994). Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society. Ateneo de Manila University Press. pp. 203–207. ISBN 978-9715501354. https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot.
  2. 1 2 Jocano, F. Landa (1969). Philippine Mythology. Centro Escolar University Research and Development Center. pp. 115–120.
  3. ↑ "diwata – Wiktionary". Ginkuhà 2025-10-05.
  4. ↑ "Diwata – Tagalog.com Dictionary". Ginkuhà 2025-10-05.
  5. ↑ Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. ISBN 978-1-4629-0983-4
  6. ↑ "Diwata – Lingvanex Dictionary". Ginkuhà 2025-10-05.
  7. 1 2 Junker, Laura L. (1999). Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. University of Hawaii Press. pp. 321–325. ISBN 978-0824820341. https://archive.org/details/raidingtradingfe0000junk.
  8. 1 2 Demetrio, Francisco R. (1991). Encyclopedia of Philippine Folk Beliefs and Customs. Giraffe Books. pp. 278–280.
  9. ↑ Eugenio, Damitila Ramos (1994). Philippine Folk Literature: The Myths. University of the Philippines Press. pp. 55–60. ISBN 9789715420617.
  10. ↑ Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. ISBN 978-1-4629-0983-4
  11. ↑ Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007
  12. ↑ Eslit, Edgar R. (2023-06-20). "Illuminating Shadows: Decoding Three Mythological Veil of Mindanao's Cultural Tapestry". doi:10.20944/preprints202306.1412.v1. Missing or empty |url= (help)
  13. ↑ "People: January/February 2025". Default Digital Object Group. 2025-01-06. doi:10.1044/leader.ppl.30012025.members-news-january.14. Ginkuhà 2025-01-24.
  14. ↑ Owen, Norman G. (February 1998). "Historical Dictionary of the Philippines. By Artemio R. Guillermo and May Kyi Win . Lanham, Md.: The Scarecrow Press, 1997. xi, 363 pp. $62.00". The Journal of Asian Studies (ha English). 57 (1): 273–275. doi:10.2307/2659094. ISSN 0021-9118. JSTOR 2659094. Check date values in: |date= (help)
  15. ↑ Tilman, Robert O. (February 1971). "The Philippines in 1970: A Difficult Decade Begins". Asian Survey (ha English). 11 (2): 139–148. doi:10.2307/2642713. ISSN 0004-4687. JSTOR 2642713. Check date values in: |date= (help)
  16. ↑ Scott, William Henry (2004). Barangay: sixteenth century Philippine culture and society (5. pr ed.). Manila: Ateneo de Manila Univ. Pr. ISBN 978-971-550-135-4.
  17. 1 2 Andrews, Roy Chapman (1916). [Mammal field catalog]. [s.n.]. doi:10.5962/bhl.title.147302. https://doi.org/10.5962/bhl.title.147302.
  18. 1 2 Afanasyeva, N. D. (2022-03-28). "The Third Skvortsov Readings". Concept: Philosophy, Religion, Culture. 6 (1): 170–172. doi:10.24833/2541-8831-2022-1-21-170-172. ISSN 2619-0540.
  19. 1 2 Daniélou, Alain (1991). The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series. Rochester: Inner Traditions International, Limited. ISBN 978-0-89281-354-4.
  20. 1 2 admin (2019-10-05). "Entering Lambana's mythical realm". PeopleAsia (ha English). Ginkuhà 2025-03-15.
  21. ↑ Clark, Jordan (2016-03-03). "The Diwata of Philippine Mythology | Ancestors, Spirits, & Deities". The Aswang Project (ha English). Ginkuhà 2025-03-15.
  22. 1 2 www.wisdomlib.org (1970-01-01). "Lambana: Significance and symbolism". www.wisdomlib.org (ha English). Ginkuhà 2025-03-15.
  23. 1 2 Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. ISBN 978-1-4629-0983-4
  24. 1 2 Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007
  25. 1 2 3 Ipakita an sayop: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named hislop
  26. ↑ Ipakita an sayop: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named kroeber
  27. ↑ Clark, Jordan (2016-03-03). "The DIWATA of Philippine Mythology | Ancestors, Spirits, & Deities". The Aswang Project (ha English). Ginkuhà 2025-03-15.
  28. ↑ McCoy, Alfred W. (1982-06-30). "Culture and Consciousness in a Philippine City". Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints. 30 (2). doi:10.13185/2244-1638.1654. ISSN 2244-1638.
  29. ↑ Demetrio, Francisco R. (1986). "On Human Values in Philippine Epics". Asian Folklore Studies. 45 (2): 205. doi:10.2307/1178618. ISSN 0385-2342.
  30. ↑ Aguilar, Filomeno V. (1998). Clash of spirits: the history of power and sugar planter hegemony on a Visayan island. Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 978-0-8248-1992-7. https://archive.org/details/clashofspiritshi00agui.
  31. 1 2 Rafael, Vicente L. (1988). Contracting Colonialism: Translation and Christian Conversion in Tagalog Society Under Early Spanish Rule. Duke University Press. pp. 144–150. ISBN 978-0822310264.
  32. ↑ Manuel, E. Arsenio (1973). Philippine Folklore, A Handbook. Greenwood Press. pp. 64–68.
  33. ↑ Magos, Alicia P. (1992). The Enduring Ma-aram Tradition: An Ethnography of a Kinaray-a Village in Antique. New Day Publishers. pp. 55–57.
  34. ↑ Covarrubias, Miguel (1937). Island of Bali. Alfred A. Knopf. pp. 220–225.
  35. ↑ Geertz, Clifford (1960). The Religion of Java. University of Chicago Press. pp. 30–35.
  36. ↑ Endicott, Kirk (1992). An Analysis of Malay Magic. Oxford University Press. pp. 55–60.
  37. 1 2 Michael L. Tan (2008). Revisiting Usog, Pasma, Kulam. University of the Philippines Press. ISBN 9789715425704. https://books.google.com/books?id=EktzHrfup1UC.
  38. ↑ Cynthia A. Strong & David K. Strong (2006). "Dwarves, Elves, and Vampires: An Exploration of Syncretism in Metro Manila". In Gailyn Van Rheenen. Contextualization and Syncretism: Navigating Cultural Currents. Evangelical Missiological Society No. 13. William Carey Library. ISBN 9780878083879. https://books.google.com/books?id=E84GB2f2a9QC.
  39. ↑ Clifford Sather (2006). "Sea Nomads and Rainforest Hunter-Gatherers: Foraging Adaptations in the Indo-Malaysian Archipelago – The Sama-Bajau". The Austronesians: Historical and Comparative Perspectives. ANU E Press. pp. 257–264. ISBN 9781920942854. http://press.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch13s04.html.
  40. ↑ Hanafi Hussin (2010). "Balancing the Spiritual and Physical Worlds: Memory, Responsibility, and Survival in the Rituals of the Sama Dilaut (Bajau laut) in Sitangkai, Tawi-Tawi, Southern Philippines and Semporna, Sabah, Malaysia". Oceans of Sound: Sama Dilaut Performing Arts. Göttinger Studien zur Musikwissenschaft Volume 3. http://eprints.um.edu.my/11446/1/balancing_th_the_spiritual.pdf. Ginhipos 2025-09-04 han Wayback Machine
  1. ↑ pananglitan, Nuno sa punso, usa nga gamay nga anito nga naukoy ha mga punso; ngan Dayang Masalanta, an Tagalog nga diwata han Mount Makiling
  2. ↑ pananglitan, Mayari, an Tagalog nga diyosa han bulan; Barangaw, an Bisaya nga diyos han rainbow; ngan Makapatag, an Bisaya nga diyos han panimalos
  3. ↑ pananglitan, Bathala, an puno nga diyos han mga Tagalog; Magbabaya, an gihahataasan nga magburuhat han Lumad; ngan Pilandok, an trickster spirit han Maranao
  4. ↑ An mga Tagalog naglalain han Diwata, an unibersal nga labaw nga binuhat, ngan hi Bathala, an ira kalugaringon nga diyos han kinabuhi (Hislop, 1971)
  5. ↑ An mga pinakakilalado nga ngaran hini nga mga espiritu ha lain-lain nga etniko nga grupo ha Pilipinas amo an diwata o anito. An iba nga ngaran o espesipiko nga klase han diwata amo an fieu awas, kahoynon (B'laan); mahomanay, tahamaling (Bagobo); panya'en (Batak); tawong lipod, magindara (Bikol); magtitima, tawo sa talonan (Bukidnon); aled (Gaddang); annani (Ibanag); bakayauwan, monduntug, palasekan, pili, pinading (Ifugao); mangmangkit, katataoan/katawtaw-an, kibaan, litao (Ilocano); apdel, sasailo (Itneg); tumungaw (Kankana-ey); laman labuad, manglilili (Kapampangan); kama-kama/kamakaon (Karay-a); tuglinsau, tagbusau, mandangum (Mandaya); andagaw (Mangyan); tawagenen, manaog (Manobo); karibang (Maranao); kaybaan (Pangasinan); kamanan-daplak (Sambal); dayamdam, piritay (Tagalog); tawo sa talonan (Tagbanwa); lewenri, bawa, katao/kataw, tumawo/tamawo, tawong lupa (Visayan); ngan guban-on, digkusanon, dalaketnon (Waray).
Ipakita an sayop: <ref> tags exist for a group named "note", but no corresponding <references group="note"/> tag was found
Ginkuha tikang ha "https://war.wikipedia.org/w/index.php?title=Divata&oldid=7782423"