Gandara, Samar

Tikang ha Wikipedia
Laktaw ngadto ha: paglayag, bilnga

Batakan:Refimprove

Gandara
—  Municipality  —

Seal
Mapa han Samar nga nakulur an Gandara
Gandara, Samar is located in
Gandara
Lokasyon ha sulud han Nasud han Pilipinas
Coordinates: 12°01′N 124°49′E / 12.017°N 124.817°E / 12.017; 124.817Mga koordinado: 12°01′N 124°49′E / 12.017°N 124.817°E / 12.017; 124.817
Nasud Pilipinas
Rehiyon Sirangan Kabisayaan (Rehiyon VIII)
Probinsiya Samar
Distrito Kongresyonal Una nga Distrito han Samar
Barangays 69 (Kaunuman kag Siyam)
Gobyerno[1]
 • Mayor Eufemio Delos Santos Oliva
Kahalu-ag[2]
 • Total 573.49 km2 (221.43 sq mi)
Populasyon (2010)[3]
 • Total 31,943
Sona hin oras PST (UTC+8)
ZIP code 6706
Dialing code 55

An Gandara uska Ikaduha nga pag-klasipikar nga Munisipyo ha probinsiya han Samar, Nasud han Pilipinas. Sumala han 2010 Senso han Pilipinas, mayda ini populasyon o umuukoy nga 31,943. Ini nga bungto in anay guin ngangaranan nga Bangahon, pero an mga umuukoy hini nahibalhin ha yana presente nga lokasyon hadtun Setyembre 29, 1902. Pagkatapos makabalhin han yana nga lokasyon o dapit an ngaran guinhatag nga honor ngadtu han paghinumdum han anay Gobernador Heneral han Pilipinas hi José de la Gándara y Navarro.

Mga Barrio[igliwat | edit source]

An Gandara mayda kaunuman kag siyam (69) nga baranggay.

  • Balocawe
  • Beslig
  • Burabod I (Pob.)
  • Burabod II (Pob.)
  • Buao
  • Bunyagan
  • Calirocan
  • Canhumawid
  • Caparangasan
  • Caranas
  • Carmona
  • Casab-ahan
  • Casandig
  • Caugbusan
  • Concepcion
  • Dumalo-ong (Pob.)
  • Elcano
  • Gerali
  • Giaboc
  • Hampton
  • Hinayagan
  • Hinugacan
  • Jasminez
  • Lungib
  • Mabuhay
  • Macugo
  • Minda (Pob.)
  • Nacube
  • Nalihugan
  • Napalisan
  • Natimonan
  • Ngoso
  • Palambrag
  • Palanas
  • Piñaplata
  • Pizarro
  • Pologon
  • Purog
  • Rawis
  • Rizal
  • Samoyao
  • San Agustin
  • San Antonio
  • San Enrique
  • San Francisco
  • San Isidro (Dao)
  • San Jose
  • San Miguel
  • San Pelayo
  • San Ramon
  • Santa Elena
  • Santo Niño
  • Senibaran (Villa Leona)
  • Tagnao
  • Tambongan
  • Tawiran
  • Tigbawon
  • Marcos
  • Bangahon
  • Adela Heights (Pob.)
  • Arong
  • Catorse De Agosto
  • Diaz
  • Gereganan
  • Hetebac
  • Himamaloto
  • Hiparayan (Kinonongan)
  • Malayog
  • Sidmon

Kasaysayan[igliwat | edit source]

An kadaan nga nasakop nga Gandara in mahihinumduman han uska tore, an mga Prayle bumalik pagkatapos pag-uli pagpataya kan Magellan tikang Espanya, nga umukoy ha usa ka dapit nga lugar nga an ngaran Dapdap nagtindug hin "Shrine" guintawag nga Tinago hadtun 1596 kay hira nahadluk sanglit natago hira, naporma hin 'Cabecera' u butnganga ngan guin tawag nga Catbalogan, ngan an simbahan han Bangahon, an mga nahibilin han simbahan nga mga arte ngan bato. An mga bungtohanon nag ukad ngan nag apad hin mga bato tikang ha lugar han napalisan nga bangin nga bato ngan an kababtuan ha baybay guin dara ngadtu Tinago ngan naghimu hin simbahan ha Bangahon gamit an galut nga pan pilit han bato. Guin ngaranan nga Bangahon tungud han iya lokasyon ha salug han Gandara kay "Guin babanga han wala ug too nga salug". An libro Conquestas de las Islas Filipinas ni San Agustin nga an Bangahon in usa na nga Pueblo o bungto hadtun 1729, ngan guin himu nga parokya han Espanyol Jesuits Missionaries ngan hi St. Michael the Archangel an santo patrono.

An Ika-Napulu kag walo nga siglo in nahuman nga an Bangahon aada han pnaka-hitaas nga patakas ngan mainuswagun nga lugar kumu usa nag butnga han baralyuanay hin produkto dara han iya matambok ug mayaman nga katutunaan ngan damu nga ani kada anyu. Pero han an barko de giyera han Amerika dumoong ha Calbayog hadtun February 9, 1900, an mga opisyales han gobyerno amu in guin sunog an Bangahon para diri hira hidakupan han mga sundalo nga Amerikano. An problema kun diin igtitindug an bag-o nga bungto in solusyunan han huruhimangraw hadtun July 25, 1901, ha barrio han San Pelayo nga kun diin an barrio Dumalo-ong ansya an napili tungud han iya maupay nga lokasyon nga nahihibutnga han wala ngan tuu nga salug ngan an mga baryo. Labi na, nahihibutnga han Calbayog ngan Catbalogan. An anibersaryo pag pundar han Gandara in kada Pebrero Kaduhaan kag Siyam.

Nahimutang hadtun tuig Usa ka yukut ngan siyam ka gatus ug duha nga guin ngaranan para kan Gobernor-Heneral han Pilipinas José de la Gándara y Navarro, ngan an una nga kapitan ansya in hi Jose Dionesio Mendiola, nga namatay han pag-usu han sakit nga kulira ngan guin balyuan ni Jose Delima Piczon hadtun Hunyo 15, 1902, nanginanu tubtub June 15, 1903. Guin sundan ni Ramon Mendiola (1903–1906) nga nahihinumduman han pag-patrun ha pitsa September 29, 1903. Tikang han tuig 1907, an ispisyal nga Gandareno guin tatawag nga Presidente. Hadtun ikaduha nga giyera han kalibutan, mayda duha nga mayor hini nga bungtolity, Filadelfo Aliman para han Gobyerno han Hapon ngan Teodoro Bisnar para han gobyerno han Pilipinas nga guin tatawag pulahanes.

An bag-o nga poblacion ansya in natindug hin napulu kag duha ka tigkapatan nga umahan ni Martino Reyes ini in iya guin hatag para han Gandara. An donasyon in guin parig-on hadtun Enero Napulu kag duha 1909. An yungud han eskwelahan pina-agi han titulo numero Kasiyaman kag Lima (95) pinitsahan Kaduhaan han Hulyo Tuig 1912, ngan an parokya ha ilarum han lote numero 146-CAD-444D pinitsahan August 31, 1976, guinsuportahan pa han pag hatag han tuna petsa Marso 20, 1908.

Article 960 pinitsahan October 23, 1903, guin balhin an pan-gubyirnuhan han baryo Bangon, Buenas Aires, Calanyugan, Cambaye, San Luis, Pangi ngan Pagsanghan ngadtu ha bungto han Tarangnan.

The Matuguinao and San Jose de Buan were named as a municipal district of Gandara in 1948 to 1960 and were converted into a municipalities in 1965 and 1969 respectively.

B.P. Blg 11 petsa Disyembre 6, 1978, an San Jorge guinhimu nga bag-o nga munisipyo gawas han Gandara bumulag ha gobyirno han Gandara pero an Villaleona (Senibaran) wara kahiupod ini in nabubutnga han San Jorge.

Heyograpiya[igliwat | edit source]

Gamit nga Tona:

  • Agrikultural
    • Guin-uuma: 7,356.15 Hectares (14.8%)
    • Diri Guin uuma: 16,193.33 Hectares (32.75%)
  • Inu-ukyan: 1,607.06 Hectares (3.25%)
  • Kabanwaan: 4,142.00 Hectares (8.38%)

Gamit nga Ilarum han Tona:

Gamit han Katubigan:

  • Danaw-danaw: 1,013.87 Hectares (2.05%)
  • Kadagatan ngan mga Salug

An Salug han Gandara ansya an mayor nga slug nga naawas ha bungto munispyo han Gandara upod an kadagatan han Napalisan.

Demograpiya[igliwat | edit source]

Population census of Gandara
Sensus Populasyon +/-
1990 23,673
1995 27,263 2.9%
2000 28,866 1.23%
2007 31,222 1.09%
2010 31,943 0.32%
Source: National Statistics Office[3][4]

Hadtun 2006 nga inihapay, an kabug-osan nga umuokoy o populasyon in 32,508, an lalaki in 16,658 ngan an babayi in 15,850. An ihap han panimalay ansya in 6,283, an talimutnga han kadaku han mga panimalay in 5.17 persona o katawo ngan an densidad nga kunuman kag unum kada kilometro kuwadrado. Han 2010, an populasyon in umiban ngadtu 31,943 ngan an ihap han panimalay ansya in 6,342.

Yana nga 2014 an umuokoy in 33,264, an lalaki in 17,046 ngan an babayi in 16,218. Nga may talimutnga nga paghitaas han populasyon kada tuig hin 1.1271 porsiyento. An ihap han panimalay ansya in 6,653, an talimutnga han kadaku han mga panimalay in 4.87 katawo ngan an densidad kada kilometro kuwadrado ansya in 68 (Kaunuman kag walu)

Ekonomiya[igliwat | edit source]

Kita:

  • Pinakadako nga Kita han Panimalay : Php 22,552.16 kada bulan
  • Pinakaguti nga Kita han Panimalay : Php 1,436.50 kada bulan
  • Talimutnga nga Kita han Panimalay : Php 5,366.25 kada bulan
  • ATalimutnga nga Kita han ha Uma nga Panimalay : Php 2,159.30 kada bulan
  • Kakurian nga kinahanglanun : Php 8,484.68 kada bulan
  • Nanginginahanglan nga makuri nga nahihitabu : 94.21%

Pangimpleyo:

  • Employment Rate: 470 per 1,000 Population
  • Major Fields of Employment
    • Agriculture and Forestry: 21.06%
    • Mining and Quarrying: 0.06%
    • Manufacturing: 2.47%
    • Construction: 1.10%
    • Electrical, Gas and Water: 0.07%
    • Transportation, Etc.: 1.24%
    • Trade: 12.05%
    • Finance, Dwelling and Real Estate: 0.07%
    • Community, Social and Personal: 4.97%
    • Other not adequately defined: 4.92%

An Internal Revenue Allotment Han Gandara ansya in anay PHP 28,202,218 hadtun 2006.

Pag-uma (Agrikultura)[igliwat | edit source]

Dapit nga may tanum (Tigkapatan) Panimalay ha Uma nga Nahihi-api Produkto kada Tuig (MT)
Rice Irrigated 295.76 83 828.13
Rice Rainfed 2,594.22 1,148 4,280.45
Rice Upland 1,955.32 1,139 1,173.20
Mais 873.04 899 1,091.04
Utan nga may dahon 92.34 333 184.67
Prutas 67.41 498 337.06
Matam-is nga Patatas 419.60 845 734.30
Camote 476.02 899 833.04
Butig 691.70 1019 1,210.47
Ubi 229.38 346 401.40
Saging 915.64 1,601 6,768.53
Abaca 677.34 496 576.16
Lobi 4,042.26 1,395 1,263.21
Langka 504.30 1,109 806.87
Manga 153.60 367 153.60
Bobowa 232.54 325 290.68
Iba nga prutas 427.52 618 384.78
Kape 22.96 35 20.66
Cacao 328.66 811 328.67
Kiseyo

Arte ngan Karisyuhan[igliwat | edit source]

An bungto han Gandara in nakikilala han iya mga Kiseo, Kalinayan, Tableya, Pulahanes, Lingganay, Bangahon Church Ruins, the Wacthtower.

An karisyuhan han Karabaw usa ka importante nga piyesta upod an poag-sayaw ha kalsada ngan an gamit han importante kadako han Karabaw ha Uma han mga Gandareno nga mga saop ug manguruma bisan an pulung u yakan nga Gandara tikang han ira "Coat of Arms" usa nga Gander "uska pato". An mga lideres didi ha Gandara in nangingimaluuy han mga may apelyidu nga GANDARA kun hain man hira ha kalibutan pina-agi hini nga pakli.

Ini an panimalay han katoliko San Miguel an Arkanghel paghatag katalahuran hann mga espnyol nga nakasakop ha atun, an santo npatrono han bungtuhanon.

Mga urosahon ngan Pag-aradman[igliwat | edit source]

The sub-River Rock formation or SCREE of Gandarenos called Correche Beach is somewhat the called mystical and if you are a Historian or a Geographer you will be challenged with the flow of the river origins how would it be formed.[5]

Mga kasarigan[igliwat | edit source]

  1. Municipalities. Department of the Interior and Local Government. Ginkità dida han 14 May 2013.
  2. Province: Samar (Western Samar). PSGC Interactive. National Statistical Coordination Board. Ginkità dida han 14 May 2013.
  3. 3.0 3.1 Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010. 2010 Census of Population and Housing. National Statistics Office. Ginkità dida han 14 May 2013.
  4. Province of Western Samar. Municipality Population Data. LWUA Research Division. Ginkità dida han 21 August 2013.
  5. https://drive.google.com/file/d/0BwZByOnqXPIaRE9oMGdNN1BTVGc/edit?usp=sharing


Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]