Eufrates

Tikang ha Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Eufrates
Zalabiya,Euphrat.jpg
An Eufrates ha harani ha Halabiye (Sirya); an sityo hin arkeolohiya nga Zalabiye makikit-an ha luruluyo ha wala nga pangpang.
Tigr-euph.png
Mapa han ginkombinar nga Tigris–Eufrates drainage basin (ha dulaw)
Etimolohiya tikang ha Griyego, tikang ha Kahadto nga Persyano Ufrātu, tikang han Elamita ú-ip-ra-tu-iš
Kahamutang
Nasod Irak, Sirya, Turkeya
Basin area Turkey, Syria, Iraq, Saudi Arabia, Kuwait, Iran
Mga syudad Birecik, Raqqa, Deir ez-Zor, Mayadin, Haditha, Ramadi, Habbaniyah, Fallujah, Kufa, Samawah, Nasiriyah
Pisikal nga mga kinaiya=
Source  
 ⁃ location Murat Su, Turkey
 ⁃ elevation 3,520 m (11,550 ft)
2nd source  
 ⁃ location Kara Su, Turkey
 ⁃ elevation 3,290 m (10,790 ft)
Source confluence  
 ⁃ location Keban, Turkeya
 ⁃ elevation 610 m (2,000 ft)
Ganghaan Shatt al-Arab
 ⁃ location
Al-Qurnah, Basra Governorate, Irak
 ⁃ coordinates
31°0′18″N 47°26′31″E / 31.00500°N 47.44194°E / 31.00500; 47.44194Mga koordinado: 31°0′18″N 47°26′31″E / 31.00500°N 47.44194°E / 31.00500; 47.44194
Kahalaba 2,800 km (1,700 mi)approx.
Kadako han basin 500,000 km2 (190,000 sq mi)approx.
Discharge  
 ⁃ location Hīt
 ⁃ average 356 m3/s (12,600 cu ft/s)
 ⁃ minimum 58 m3/s (2,000 cu ft/s)
 ⁃ maximum 2,514 m3/s (88,800 cu ft/s)
Basin features
Mga nandudugtong  
 ⁃ left Balikh, Khabur
 ⁃ right Sajur

An Euprates[1] o Eufrates[2] (ha Kinatsila: Éufrates; Ininglis: Euphrates /juːˈfrtz/ ( pamati-a); Sumerian: 𒌓𒄒𒉣 Buranuna; Akkadian: 𒌓𒄒𒉣 Purattu; Inarabo: الفراتal-Furāt; Siriako: ܦܪܬ Pǝrāt; Armenyo: Եփրատ Yeprat; Hinebreo: פרת Perat; Tinurkiya: Fırat; Kinurdish: Firat) amo an gihalaba-i ngan usá han mga importante ha kaagi nga mga salog han Katundan nga Asya. Upod han Tigris, usá iní han duhá nga salog nga naghahatag hin katubtuban han Mesopotamia (an "Tunà nga nahabutnga han mga Salog"). Tikang han tinikangan hiní ha katundan nga Turkiya, nasulog an Eufrates ha Syria ngan Iraq ngan nagdudugtong han Tigris dida han Shatt al-Arab, nga nagawas ngadto han Gulpo Persyano.

Etimolohiya[igliwat | Igliwat an wikitext]

An Kahadto nga Griniyego nga porma Euphrátēs (Kahadto nga Griniyego: Εὐφράτης, nga baga tikang han Griniyego nga εὖ "maupay" ngan ϕράζω "Ginpapasamwak ko o kundi man gindedeklara ko") gin-adapt tikang han Kahadto nga Persyano 𐎢𐎳𐎼𐎠𐎬𐎢 Ufrātu,[3] iní liwat tikang han Elamita 𒌑𒅁𒊏𒌅𒅖 ú-ip-ra-tu-iš. An Elamita nga ngaran ginkuha tikang hin ngaran nga ginsurat ha cuneiform nga 𒌓𒄒𒉣 , nga kun basahon ha Sumeriano nga pinulungan "Buranuna" ngan ginbabasa ha Inakkad nga pinulungan nga "Purattu"; damo nga mga cuneiform nga mga surat mayda Sumeriano nga pagluwas ngan Inakkad nga pagluwas, nga ginkuha tikang Sumeriano nga pulong ngan Inakkad nga pulong nga parehos an kahulogan. Ha Inakkad gintatawag an salog nga Purattu,[4] nga ginpadayon ha mga Semitico nga mga pinulungan (cf. Siriako P(ə)rāṯ, Inarabo al-Furāt) ngan ha iba nga mga hagrani nga mga pinulungan hadto nga panahon (cf. Hurriano Puranti, Sabariano Uruttu). An Elamita, Inakkad, ngan posible an Sumerianno nga mga porma ginsiring nga tikang hin waray mahisurat nga substrata nga pinulungan.[5] Hira Tamaz V. Gamkrelidze ngan Vyacheslav Ivanov nagsiring nga an Proto-Sumeriano nga *burudu "tumbaga" (Sumeriano urudu) nga usá nga posible nga gintikangan, nga diin an pamahayag nga an Eufrates an salog nga diin an kobre nga ore o tumbaga nga ore gindara ha mga raft, kay an Mesopotamia amo an sentro hin kobre nga metalurhiya hadto nga panahon.[6]

An gisayohi nga mga pagtawag han Eufrates natikang hin mga cuneiform nga mga sinurat nga nabilngan ha Shuruppak ngan ha pre-Sargonico nga Nippur ha salatan nga Irak nga an ginbanabana nga an pitsa dida han mga butnga-nga-ika-3 nga milenyo UC. Dinhi hini nga mga sinurat, nga ginsurat ha Sumeriano, an Eufrates gintawag nga Buranuna (logographic: UD.KIB.NUN). An ngaran puyde liwat igsurat nga KIB.NUN.(NA) o kundi man dKIB.NUN, upod han prefix "d" nga diin ginpapakita nga an salog usá nga divinity. Ha Sumeriano, an ngaran han syudad han Sippar ha yanâ-nga-adlaw nga Irak ginsusurat gihapon nga UD.KIB.NUN, nga nagpapakita hin makusog nga paghidugtong han syudad ngan han salog.

Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]

  1. An Baraan nga Kasuratan Samarenyo Bible SAM 054 PBS 2000-1 Philippine Bible Society 1983
  2. Baraan nga Biblia: An Maupay nga Sumat Para ha Imo (Biblia nga Ginhubad ha Pinulongan nga Samarenyo) Samarenyo Popular Version SPV 050 P PBS 2003-1 Philippine Bible Society 1978
  3. Negev & Gibson 2001, p. 169
  4. Woods 2005
  5. Witzel, Michael (2006). "Early Loan Words in Western Central Asia: Substrates, Migrations and Trade". In Mair, Victor H.. Contact and Exchange in the Ancient World. University of Hawai'i Press. http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/C._ASIA_.pdf. 
  6. Gamkrelidze, Thomas; V. Ivanov, Vjaceslav (1995). Indo-European and the Indo-Europeans: A Reconstruction and Historical Analysis of a Proto-Language and Proto-Culture. Walter de Gruyter. p. 616. ISBN 9783110815030.