Islas Canarias

Tikang ha Wikipedia
Laktaw ngadto ha: paglayag, bilnga
Bandira han Islas Canarias
Eskudo han Islas Canarias
Mapa han Espanya nga nagpapakita kon han an Islas Canarias

An Islas Canarias (puyde liwat ha Winaray nga tawagon nga Kapuropod'an Canarias) usa nga kapuropod-an han Ginhadi-an han Espanya. Ini nga kapuropod-an pito nga mga isla nga nagtikang hin bulkan ha Kalawdan Atlantico. Nahimutang ini ha kalawdan tikang ha kanawayan o amihanan-katundan han Africa, Morocco ngan han Katundan nga Sahara. Ini nga kapuropod-an usa nga komunidad autonoma han Espanya.

Ini nga kapuropod-an o archipielago nahimo tikang hin pito nga mga puro o isla: El Hierro, La Gomera, La Palma ngan Tenerife, nga amo an naghihimo han probinsya han Santa Cruz de Tenerife; ngan Fuerteventura, Gran Canaria ngan Lanzarote, nga amo an nahimo han probinsya han Las Palmas.[1] Upod gihapon han Canarias an mga teritoryo hin isla han Archipiélago Chinijo (La Graciosa, Alegranza, Montaña Clara, Roque del Este ngan Roque del Oeste) ngan an Isla de Lobos, nga ini hira kabahin han provincia de Las Palmas.

An pagkakapital o capitalidad han komunidad ginsasaro-an hin duha nga mga prinsipal nga syudad: Santa Cruz de Tenerife ngan Las Palmas de Gran Canaria; an lingkoranan han Mangulo o Presidente han Gobierno autonomo nagbabalhinbalhin hini nga duha hin mga panahon nga lehislatibo, ngan an lingkoranan han Vicepresidentela lain tikang han Presidente. An Parlamento de Canarias ada ha Santa Cruz de Tenerife, samtang an lingkoranan han Delegación del Gobierno nahamutang ha Las Palmas de Gran Canaria, mayda liwat usa nga Subdelegación del Gobierno ha tagsa hini nga duha nga syudad. Amo nga mayda equilibrio han duha nga mga kapital ha mga konseheriya ngan institusyon publika.

An Mga Isla[igliwat | edit source]

Lantaw nga satelital han El Hierro, nga natabunan hin parte hin mga dampog.

Ordenada tikang ha katundan ngadto ha sinirangan, an mga las islas Canarias amo an El Hierro, La Palma, La Gomera, Tenerife, Gran Canaria, Fuerteventura ngan Lanzarote. Ha amihanan tikang han Lanzarote mabiblingan an Archipiélago Chinijo. An islote de Lobos mabibilngan ha amihanan han Fuerteventura.

El Hierro[igliwat | edit source]

An isla nga El Hierro nga amo an isla nga pinakakatundan, nga mayda 268.71 ka km² amo an gigamayi han mga dagko nga isla ngan giguti-ayi hin tawo nga mayda 10,753 nga nangungkoy[2] (diri lakip an La Graciosa). An bug-os nga isla gindeklara nga Reserva han Biosfera han 2000.[3] Kilalado ini tungod han mga ehemplar hin sabina nga nahuhuypan han hangin; han daan nga kahoy nga Garoé, han lagarto nga higante o ibid ngan tungod han pag-agi han meridiano 0º kinukuha komo reperensya han Punta de Orchilla,[4] nga nahamutang ha katundan han isla. An kapital han El Hierro amo an Valverde.

Lantaw nga satelital han La Palma. Ha butnga hini makikit-an an krater han Caldera de Taburiente.

La Palma[igliwat | edit source]

An isla nga La Palma, nga mayda 86.528 nga nangunkoy[2] ngan 708.32 ka km² amo in usa nga Reserva han Biosfera.[5] Mayda ini reciente nga aktibidad volkanika nga nakikit-an tikang han bulkan Teneguía, nga an katapusan nga pagbuto dida han 1971.[6] Dugang pa, amo ini an ika duha nga gihataasi han Canarias, upod han Roque de los Muchachos (2.426 ka metro) nga amo an punto nga mas elevado[7]. Ini nga tarimpugayan mabibilngan ha sulod han Parque Nacional de la Caldera de Taburiente, ngan nahamutang ha harani hini an Observatorio del Roque de los Muchachos han Instituto de Astrofísica de Canarias: dida mabibilngan an Gran Telescopio Canarias, nga pinaagi han espejo principal hini nga 10,40 ka m. hin diametro amo in usa han mga gidako-i nga teleskopyo optiko han planeta.[8] Tungod han marabung nga kabanwaan, an La Palma kilalado liwat nga "Isla Bonita".[9] An kapital hini amo an syudad han Santa Cruz de La Palma, nga diin gin-estableser an defensa han katawhan Canario o Diputado del Común.

La Gomera. An kagurangan nga masa ha butnga na-korresponde han Parque Nacional de Garajonay.

La Gomera[igliwat | edit source]

An isla han La Gomera mayda kahaluag nga 369.76 ka km2 ngan amo an ikatulo nga isla nga giguti-ayi hin tawo, nga mayda 22,622 nga nangungukoy[2] . Ha heyolohiya, sinisiring ini nga usa han mga gima-ihai nga mga isla. An kapital hini amo an San Sebastián de La Gomera. Mabibilngan ha La Gomera ab Parque Nacional de Garajonay, nga gindeklara han Unesco han 1986 Patrimonio han Katawhan,[10] nga narepresenta hin maupay nga pananglitan hin kagurangan hin laurisilva. An isla amo an kataposan nga teritoryo nga nangadto-an ni Cristóbal Colón ugsa han iya pag-ulpot ha Amerika han iya biyahe hin descubrimiento han 1492: tungod hini tinatawag liwat an La Gomera nga "Isla colombina".

An isla han Tenerife. Ha butnga hini mabibilngan an tarimpungayan han Teide.

Tenerife[igliwat | edit source]

An Tenerife nga mayda kahaluag nga 2,034.38 ka km², amo an gihaloagi nga isla han Canarias.[11] Dugang pa, an mga 886,033 nga nangungkoy ngan mayda densidad nga 435 nga nangungkoy ha tagsa km²[2] amo nga ini an isla nga gidamo-i hin tawo ha Espanya. Mabiblingan dinhe an duha han mga prinsipal nga syudad han kapuropod-an: Santa Cruz de Tenerife ngan San Cristóbal de La Laguna. An Santa Cruz de Tenerife amo an lingkoranan han Parlamento de Canarias ngan han Cabildo de Tenerife. Amo ini an syudad nga gidamo-i hin tawo han lalawigan ngan kapital han isla, han lalawigan, ngan han Kapuropod-an Canario upod han Las Palmas de Gran Canaria. An La Laguna gindeklara nga Patrimonio han Katawhan han Unesco,[12] ngan dinhe an lingkoranan han Universidad de La Laguna (primera nga unibersidad han Canarias). Napili liwat tungod han ira importansya ha turista, in tulo pa nga mga syudad: Puerto de la Cruz ha amihanan ngan Arona ug Adeje ha salatan. Ada pa an Villa Mariana de Candelaria, nga diin mabilingan an ladawan han Virgen han Candelaria, nga amo an patrona ha isla ngan Patrona General han Canarias.[13] An patrona han Diócesis Nivariense amo an Virgen de los Remedios, ha La Laguna. An Tenerife kilalado tungod han klima hini nga "la isla de la eterna primavera" (an isla han dayon nga primavera).[14] Upod han mga protehido nga espasyo natural an Parque Nacional del Teide, nga gindeklara han UNESCO nga Patrimonio han Katawhan:[15] nga diin mabibilngan an tarimpungayan han Teide, nga mayda altitud nga 3,718 ka metros[7] amo an sinisiring nga atop han Espanya.

Gran Canaria[igliwat | edit source]

An Gran Canaria, upod an katadman o peninsula han La Isleta ha pinakadumagsaan.

An Gran Canaria amo an isla nga gidamo-i hin tawo han lalawigan han Las Palmas, tungod han 829,597 nga nangungukoy dinhe. An kapital hini, an syudad han Las Palmas de Gran Canaria (381,123 nga molupyo[2]), amo liwat an usa han nagsasaro han kapitalidad han Canarias upod han Santa Cruz de Tenerife. An urbe amo an pinakadamo hin tawo han kapuropod-an, sugad han octava han España. Mga iba nga mga lokalidad nga importante amo an Telde, Vecindario, Arucas ngan Gáldar. Ha Teror mabibilngan an ladawan han Virgen del Pino, Patrona han Diosesis han Canarias.[16] An isla, nga mayda 1,560.1 ka km², mayda lidong nga forma nga bugkidon. Ha butnga nga macizo mabibilngan an Roque Nublo (1,813 ka m) ngan an Pico de las Nieves (1,949 m)[7], nga amo an gihataasi nga altura han isla. Mga ika-tulo nga bahin han teritoryo ginkatalogada han Unesco nga Reserva de la Biosfera.[17] An Gran Canaria mayda mga dirudilain nga mga baybayon nga dorada nga fina sugad han baybayon han Maspalomas, Playa del Inglés o Las Canteras. Dida han baybayon o playa han Pozo Izquierdo ginsasaurog hin tinu-ig in usa nga mga prueba han kalibutan hin windsurf han PWA.[18] Tungod han variedad han kiritaon an Gran Canaria tinatawag liwat nga "Un continente en miniatura".[19]

Fuerteventura, an isla nga giharanii ha Africa.

Fuerteventura[igliwat | edit source]

An Fuerteventura mayda kahaluag nga 1,659 ka km² nga amo an ikaduha nga isla nga gidako-i hin kahaluag, ngan an ikaduha nga isla nga pinaka-sidlangan. Han kaiha na hini, mabiblingan dinhi in dako nga pagka-erosionada: an gihataasi nga punto hini amo an Pico de la Zarza, nga mayda 807 ka m hin altura[7]. An istmo nga nagdungtong han península meridional han Jandía upod han iba nga bahin han isla naghimo hini nga baga hin may kahimo hin bota. Ha amihanan an parque natural han Dunas de Corralejo. Ha kataposan nga dekada, tungod hin aumento hin turismo (labi na ha Corralejo ha amihanan ngan an Punta de Jandía ha salatan), an Fuerteventura nagkaada anay hin pagdamo hin populasyon: ha yana, an nangungukoy hini 100,929 nga molupyo.[2] An kapital amo an Puerto del Rosario, nga mayda 35,293 nga molupyo.[2] Mga iba nga poblasyon nga importante amo an Corralejo, Gran Tarajal, Morro Jable ngan Jandía. Mga 2 ka km ha dumgasaan han isla amo an islote han Lobos, nga mayda 4.5 ka km2, nga kabahin han parke natural han Dunas de Corralejo ha Fuerteventura.

Lanzarote, upod an Archipiélago Chinijo ha amihanan.

Lanzarote[igliwat | edit source]

An Lanzarote amo an isla nga pinaka-sidlangan, ngan usa han mga maiha na han kapuropod-an, bisan mayda bag-o nga aktibidad bulkanika. Mayda ini kahaluag nga 845.94 ka km²,[20] ngan populasyon nga 139.506 ka molupyo. An kapital hini amo an Arrecife, nga mayda 59.040 ka molupyo[2]. Kilalado dinhe an mga bulkan han Timanfaya, nga gintagaan hin ngaran nga Parque Nacional de Timanfaya, produkto hin mga pagbuto nga nahinabo ha panahon tikang han 1730 tubtob 1736. An gihataasi nga punto amo an Peñas del Chache, ha Macizo han Famara, nga mayda 670 ka metros[7]. An bug-os nga isla gindeklara nga Reserva hin Biosfera han 1993.[21] An prinsipal nga buruhaton ha ekonomiya amo an turismo nga nagtikang han pagpadukwag dida han mga tuig 60 ngan 70 han siglo XX. Dinhe nga isla natawo an arkitekto ngan artista nga hi César Manrique, an naghimo upod han iya mga buhat artistiko an Jameos del Agua, an Jardín de Cactus ngan an Mirador del Río.

Archipiélago Chinijo[igliwat | edit source]

An mga puro o isla ngan islote han Archipiélago Chinijo (La Graciosa, Alegranza, Montaña Clara, Roque del Este ngan Roque del Oeste) nahamutang ha amihanan han Lanzarote. Gindudumara ini hra han Cabildo de Lanzarote ngan nadependa hira ha administrasyon han munisipyo han Teguise. An isla han La Graciosa amo an gidako-i nga mayda 29 ka km² ngan amo la an gin-uukyan. An populasyon mga harani 700 nga nangungukoy, amo ini nga nahimo han isla nga giguti-ayi hin populasyon nga isla han Canarias. An kapital insular amo an Caleta de Sebo, nga mayda sobra 600 ka molupyo.

Mapa han Islas Canarias.

Mga kasarigan[igliwat | edit source]

  1. Waray mga diputasyon hin probinsya sugad han lain nga dapit han España, kay an tagsa isla gindudumara hin cabildo, gawas han mga isla ngan islote han Archipiélago Chinijo, nga gindudumara han Cabildo han Lanzarote, ngan an Islote de Lobos, nga gindudumara han Cabildo han Fuerteventura
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 REAL DECRETO 1683/2007 INE.ES 29 de diciembre, 2008
  3. Pakli han UNESCO bahin han Reserva han Biosfera han El Hierro. Ha Iningles.
  4. Historia de El Hierro página web del Cabildo de El Hierro.
  5. Pakli ha web han UNESCO mahitungod han Reserva han Biosfera han La Palma. Ha Iningles.
  6. El nacimiento de un volcán Diario de Avisos
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 Altitud máxima y longitud de costas en la página web del ISTAC.
  8. Lista hin mga gidako-i nga teleskopyo reflektor. Pakli ni John M. Hill, ha Iningles.
  9. Página web de la Consejería de Turismo del Gobierno de Canarias sobre La Palma
  10. Impormasyon ha pakli ha web han Unesco ha Iningles
  11. Página web del ISTAC, fuente Anuario Estadístico de España 2005, Instituto Nacional de Estadística de España
  12. San Cristóbal de La Laguna en web de la Unesco
  13. Patrona del archipiélago Canario Página web de las Siervas de los Corazones Traspasados de Jesús y María
  14. Turismo de Tenerife
  15. Impormasyon ha pahina web han Unesco ha Iningles
  16. An jurisdiksyon o yakan-balaod, naglakip han bug-os nga kapuropod-an tubtob han 1819 han paghimo-a han Diosesis Nivariense nga mayda yakan-balaod han provincia de Santa Cruz de Tenerife, nga ginlimitar han yakan-balaod han Diosesis han Canarias ha provincia de Las Palmas
  17. Pakli ha web han UNESCO bahin han reserva han Biosfera han Gran Canaria. Ha Ininglés
  18. Pakli han edisyon 2007 han [showUid=127&cHash=55293482d4 Gran Canaria PWA Grand Slam] (ha Iningles)
  19. Turismo de Gran Canaria
  20. Página web del ISTAC
  21. Lanzarote, Reserva de la Biosfera. Página del Cabildo Insular.


Mga Komunidad Autonoma han Espanya Bandira Spain
Mga Komunidad Autonoma
Andalucía  · Aragón  · Asturias/Asturies  · Kapuropod-an Balear/Islas Baleares/Illes Balears  · Islas Canarias  · Cantabria  · Castilla-La Mancha  · Castilla y León  · Cataluña/Catalunya  · Extremadura  · Galicia/Galiza  · Madrid  · Murcia  · Navarra  · La Rioja  · Comunidad Valenciana/Comunitat Valenciana  · País Vasco/Euskadi
Mga Syudad nga Autonoma
Ceuta  · Melilla
Mga Plaza de soberanía
Islas Chafarinas  · Isla Perejil  · Peñón de Alhucemas  · Peñón de Vélez de la Gomera